Logo image

Advies Onderwijsraad 'Verder met burgerschap' (augustus 2012):

 

"We kunnen de grote waarden van onze democratische rechtstaat het beste overdragen door met de ‘kleine deugden’ ervan te beginnen."

 

Welkom op de site van Actief-Democratisch Burgerschap

(voorheen ‘De Deugdenboom’)

Wij zijn experts op het gebied van burgerschapsonderwijs

Onderwijs en vorming zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden


Iedere samenleving is op zoek naar een goede balans tussen het persoonlijk belang en het groepsbelang. Overweegt het eerste dan geeft dat een egocentrische opstelling. Is de groepsdruk te groot, dan komt de ontwikkeling van het individu in de knel.
Aandacht voor maatschappelijke deugden zoals verantwoordelijkheid, betrouwbaarheid en behulpzaamheid helpt kinderen om die balans te vinden. Deugden zijn gemeenschappelijke waarden die uitnodigen tot medemenselijkheid. Een vriendelijke houding wordt door iedereen gewaardeerd. Maar hoe kan je assertief reageren zonder anderen te kwetsen? Kinderen vinden het spannend om van gedachten te wisselen wat in een situalue goed is om te doen. Hierdoor krijgen ze de kans om hun eigen waarden vorm te geven.


Democratische kernwaarden:
Gelijkwaardigheid, vrijheid van meningsuiting, tolerantie, mensenrechten

Deugden:
Eerlijkheid, geduld, verantwoordelijkheid, beleefdheid, volharding, vertrouwen, rechtvaardigheid

Normen en regels:
Op je beurt wachten, elkaar groeten, op tijd komen, rommel opruimen, weektaak afmaken


Deugden zijn kwaliteiten van het hart. Ze tonen iemands bereidheid om het goede na te streven. Ordelijkheid brengt een kind er toe snoeppapiertjes in de prullenbak te gooien. Behulpzaamheid leidt ertoe dat een kind de tijd neemt om de lesstof ook aan een ander kind uit te leggen. De opvoedende taak van leerkrachten wordt steeds dringender. Het stimuleren van deze morele eigenschappen maakt uw vormende taak eenvoudiger, omdat deugden universele eigenschappen zijn die zowel door ouders als door leerkrachten worden bevorderd.

Je kunt deugden vergelijken met kostbare diamanten. Ze worden in alle landen en culturen geprezen om hun schoonheid. Maar edelstenen krijgen pas waarde als ze worden geslepen. Dat geldt ook voor deugden. Je moet er in de klas over in gesprek gaan en ze vervolgens met leerlingen beoefenen. Zo kan je storend gedrag voor een groot deel voorkómen.

Illustratie

 

Deugden leer je stap voor stap


Leerlingen zijn volop in ontwikkeling, ook op moreel gebied. Ze laten het gedrag zien waartoe ze op dat moment in staat zijn. Leerkrachten zijn een belangrijk rolmodel voor kinderen en u kunt de klas over positieve eigenschappen vertellen. Dat kan bijvoorbeeld tijdens een geschiedenisles, bij wereldoriëntatie of met ons lesmateriaal. Laat kinderen hun eigen verhaal vertellen over moed, vriendelijkheid en vertrouwen. U kunt een kort rollenspel doen om het gedrag aanschouwelijk te maken of het op creatieve manier laten uitbeelden.

 


Illustratie

We hebben lesmateriaal voor alle bouwen.


Onderbouw

Juf Carla Verheij is leerkracht van groep 1-2. ‘In de onderbouw maken kinderen kennis met elementaire omgangsvormen. Elkaar uit laten praten, leren luisteren en op je beurt wachten. Het zijn vaardigheden die nodig voor een prettige sfeer in de klas. In onze methodiek spelen verhalen een sleutelrol. Door betekenisvolle vragen komen kleuters de positieve eigenschappen ervan op het spoor. En door een rollenspel en creatieve opdrachten kunnen we de vaardigheden spelenderwijs beoefenen. Zo zijn er weinig regels nodig.’


Middenbouw

In de middenbouw gaat het over waarden die belangrijk zijn voor onze democratie. Denk aan eerlijkheid, vertrouwen en assertiviteit.’ vertelt Arno Reijnders. ‘Ik sta voor een drukke groep 6 maar als morele kwesties aan de orde komen heb ik de volle aandacht. De les ging over ‘omgaan met geld’ en ik gebruik hiervoor de materialen van het Nibud. Er worden allerlei praktische zaken behandeld zoals sparen, uitgeven en betaalpasjes. Toevallig kwam op het Jeugdjournaal de ‘Panama Papers’ voorbij en er volgde een gesprek over het belang van betrouwbaar zijn.
‘Hoe betrouwbaar zijn jullie met afspraken en beloftes?’ wilde ik weten. Leerlingen zijn daar erg openhartig over. Daarna ontdekten we hoe fraude en corruptie arme mensen nog armer maakt en de rijken nog rijker. Tenslotte vroeg ik: ‘Vinden jullie dat geld gelukkig maakt?’ Nou, dat lokte een heftige discussie uit. Ik heb niet de illusie dat je met deze gesprekken de samenleving wezenlijk kunt veranderen. Maar je vergroot wel het moreel besef van leerlingen.’


Bovenbouw

De school is een afspiegeling van onze samenleving en het is logisch dat er in de klas wordt gesproken over de religie en levensovertuiging van leerlingen. Juf Fatima Alaoui: ‘In de bovenbouw bespreken we een aantal ‘grote verhalen’ uit de tradities van vijf wereldgodsdiensten. Ze gaan over levensthema’s zoals trouw en ontrouw, oorlog en vrede, leven en dood. Het is een verademing om naast leervakken ook met zingeving bezig te zijn. Vorige maand ging het over de Islam. We lazen een verhaal hoe de profeet Mohammed vrede stichtte tussen de vijandige stammen in Mekka. Er zitten acht kinderen met een moslimachtergrond in de klas en de vader van een leerling kwam iets vertellen over zijn pelgrimstocht naar Mekka. De kinderen luisterden geboeid en ze stelden pittige vragen. Zo draag je bij aan de integratie van kinderen met een migranten achtergrond.


Juf Marjam Erdem is leerkracht op basisschool 'De Triangel'

Ik vind vorming van leerlingen heel belangrijk geef de lessen met veel plezier aan groep 4. Kinderen vinden het spannend om over morele dingen te filosoferen. Zo leren ze elkaar beter kennen en het groepsgevoel neemt toe. Ik zie dat de kinderen hierdoor meer betrokken raken bij de lesstof en een mooie bijkomstigheid is dat resultaten ook hoger zijn. Ik ben steeds weer onder de indruk hoe snel kinderen de morele waarden oppikken!"

Illustratie

21e eeuwse vaardigheden


 

Het onderwijs is de laatste decennia verzakelijkt. Uit onderzoek blijkt echter dat leerkrachten zichzelf niet zien als louter uitvoerders van een onderwijsmethode. Sterker nog: de meeste leraren zijn zo langzamerhand klaar met het rendementsdenken en zoeken naar meer inspiratie in hun vak. Onderwijsfilosoof Gert Biestra betoogt dat het onderwijs van de 21e eeuw brede doelen moet stellen. Leerkrachten zouden kinderen mede kunnen vormen ‘hoe ze als persoon in de wereld staan en daarvoor moeten ze de ruimte en de vrijheid krijgen om daar invulling aan te geven’. Stichting Actief-Democratisch Burgerschap helpt basisscholen en kindcentra om deze idealen te verwezenlijken We geven trainingen aan uw team en stellen lesmateriaal ter beschikking.

Wilt u meer weten over onze aanpak? Dan kunt u hier klikken voor ons visiedocument ‘Karaktervorming en burgerschap’

Mijnheer Dirck van der Meer is directeur van Kindcentrum 'De Triangel'

"Pleinwachten moesten regelmatig ingrijpen omdat kinderen behoorlijk ruw met elkaar omgingen: duwen, schoppen en elkaar uitschelden, zogenaamd voor de lol. Dat was er zo langzaam ingeslopen. Daarom hebben we in samenwerking met 'De Deugdenboom' het begrip 'vriendelijkheid' schoolbreed op de agenda gezet. In alle bouwen werden kinderen uitgenodigd om over vriendelijk gedrag na te denken en te vertellen wat ze daaronder verstaan. Van alle ideeën en werkjes hebben we een tentoonstelling gemaakt. Een leerling uit groep 5 maakte bijvoorbeeld een soort vriendelijkheidsmeter die nu door alle klassen wordt gebruikt. Na anderhalve maand zijn er nauwelijks incidenten en de sfeer op het schoolplein is aanzienlijk verbeterd."

Over ons


 

 

Wij belasten u niet met weer een nieuwe pedagogische methodiek. Ons doel is om samen met u de morele aspecten van uw vak te verkennen en burgerschapsonderwijs tot een integraal deel te maken van uw schoolcultuur.

KvK: 17188610

E-mail: info@actief-democratischburgerschap.nl

IBAN: NL48INGB 0001 823144

Postadres: Weezenhof 81-49, 6536 CS Nijmegen

Telefoon: 654257101

Klik hier voor inzage klachtenregeling

CONTACT


Uw naam (verplicht)

Uw e-mail (verplicht)

Onderwerp

Uw bericht